Powstaje pierwszy Społecznościowy Dom Nasion w Polsce

W marcu 2021 roku został zainaugurowany pierwszy Społecznościowy Dom Nasion (SDN) w Polsce. Nazywa się on Sudeckim Społecznościowym Domem Nasion (Sudecki SDN) i powstał w siedlisku edukacyjnym Ptasia Dolina, w malowniczym regionie Pogórza Kaczawskiego na terenie Dolnego Śląska (zobacz wpis o inauguracji). Ze względu na potencjał dla współpracy lokalnych społeczności w reintrodukcji dawnych odmian roślin uprawnych i ochrony agro-bioróżnorodności, projekt został objęty oficjalnym patronatem Krajowego Banku Genów (KCRZG IHAR-PIB).

Koncepcja

Historia powstawania

Czym jest Społecznościowy Dom Nasion?

To prawda, że istnieją wielkie narodowe i międzynarodowe banki nasion, których zadaniem jest zagwarantowanie, że nasze wspólne dziedzictwo nasienne będzie dostępne dla przyszłych pokoleń. Lecz w bezpieczeństwo nasion można również zainwestować o wiele bliżej od domu – w waszym własnym lokalnym społecznym banku nasion. Mamy nadzieję, że gdy dowiecie się więcej, zgodzicie się, że zapewni on wam wysoką stopę zwrotu z waszych oszczędności!

W przeciwieństwie do swoich większych odpowiedników, społeczne domy nasion (ang. community seed banks (CSB), w Polsce używa się również terminów społeczne bądź społecznościowe domy nasion – przyp. tłum.)  skupiają się bardziej na dzieleniu się nasionami z sezonu na sezon niż na ich długoterminowym zachowywaniu. Z tego powodu są czasem nazywane „bibliotekami nasion”. Nieważne jak się je nazywa, istota wszystkich społecznych banków nasion jest taka sama: służą za centra, w których przechowuje się nasiona (często lokalnie wyhodowane), a następnie rozdziela między miejscowymi hodowcami. Większość z nich oferuje nasiona za darmo, ponieważ u podstaw filozofii działania społecznych banków nasion leży przekonanie, że nasiona nie są towarem, lecz dobrem wspólnym należącym do całej społeczności. 

Lokalne banki nasion pełnią rolę centrów zachowywania różnorodności nasion, która stanowi podstawę odporności lokalnych systemów żywnościowych. Spełniają one kilka  następujących funkcji:

  • Chronią  tradycyjne i dostosowane do lokalnych warunków nasiona oraz zwracają uwagę ich wartość.   
  • Edukują lokalne społeczności na temat ogrodnictwa, zachowywania nasion i ich hodowli na miejscowe potrzeby.
  • Zwiększają różnorodność ludzi zaangażowanych w ochronę i zachowywanie nasion.

Więcej informacji o tym jak założyć Społeczny Dom Nasion w publikacji APLab NASIONA 2021.

Jakie są korzyści z założenia banku nasion w waszej społeczności?

  • Zapobieganie utracie różnorodności genetycznej i zanikaniu lokalnych odmian nasion.
  • Wytwarzanie nasion, które są najlepiej przystosowane do gleb i klimatu w waszym regionie.
  • Zwiększenie dostępności nasion dla wszystkich, w tym szczególnie dla początkujących i niezamożnych ogrodników, a także członków ogrodów społecznościowych.
  • Edukowanie waszej społeczności w kwestii zachowywania nasion oraz włączenie ich do naszej kolektywnejhistorii dotyczącej nasion jako  dobra wspólnego.
  • Wzmocnienie waszego lokalnego systemu żywnościowego i zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego, począwszy od nasion.
  • Podnoszenie świadomości i mobilizowanie ludzi do działańwokół kwestii powiązanych z nasionami, takich jak patenty i inżynieria genetyczna.

Mapa Domów nasion w Polsce oraz żywych kolekcji odmian dawnych.

Jaka jest koncepcja Sudeckiego SDN?

Obejrzyj video-prezentację inicjatorek Sudeckiego SDN w ramach konsultacji otwartych projektu z Bioversity International na Youtube:

OPIS PROJEKTU – Marta Smyka, Danuta Nowak

WSTĘP

Jesteśmy kilku – osobową grupą miłośników ogrodnictwa i nasiennictwa którzy w tradycyjny i ekologiczny sposób uprawiają swoje ogrody oraz chronią rośliny uprawne zbierając i zachowując z nich nasiona. W ramach lokalnej sieci nasion, która jest nieformalną oddolną inicjatywą mającą swój początek w 2020 roku, spotykamy się regularnie aby dzielić się wiedzą ogrodniczą oraz wymieniamy się zachowanymi nasionami.

Głęboko wierzymy że działania w duchu agroekologii i suwerenności żywnościowej wzbogacą i wzmocnią nasze społeczeństwo oraz poprawią zdrowie ekosystemów, i uczynią je bardziej odpornym i lepiej przygotowanym na wyzwania, przed którymi stoimy. Chcielibyśmy aby nasze skromne działania miały większy rozdźwięk i przyczyniały się do podnoszenia świadomości lokalnej społeczności na temat znaczenia różnorodności roślin i nasion, ochrony lokalnych odmian i dostosowywaniu ich do aktualnych potrzeb. 

Kolejnym krokiem w tej drodze będzie utworzenie Społecznościowego Domu Nasion jako oddolna inicjatywa sieci rolników i ogrodników. 

WSPÓŁPRACA / PARTNERZY

Współpraca z Kooperatywą Izerską która jest silną społecznością ściśle związana z Ruchem Suwerenności Żywnościowej i łączy w sobie kilka głównych inicjatyw takich jak miedzy innymi Targ Rolny w Jeleniej Górze, Kooperatywę Spożywcza Jelenia Góra, Paczkę Izerska. Poprzez integracje Sudeckiego Domu Nasion (SDN) w działania kooperatywy, żywność wytworzona z tych nasion finalnie trafi na stoły lokalnych konsumentów z Jeleniej Góry i okolicy.

– Współpraca z Stowarzyszeniem ISERIS które jest jednostką edukacyjną, zajmującą się promocją i wymianą wiedzy z obszarów Ekologii (permakultura, agroekologia, suwerenność żywnościowa, ekopsychologia), Rzemiosła (ciesielstwo, budownictwo naturalne, ceramika, krawiectwo) i Sztuki (ruch, praca z ciałem, teatr, fotografia, film).

– Współpraca z Krajowym Bankiem Nasion. Dyrekcja Krajowego Banku Nasion IHAR-PIB objęła patronatem cały projekt Agro-Perma-Lab NASIONA, w tym szkolenie oraz wsparcie merytoryczne tworzonego Sudeckiego Społecznościowego Domu Nasion. Uznano, że gdyby takich domów powstało więcej w Polsce, instytucja z większą efektywnością mogłaby udostępniać materiał genowy (nasiona starych odmian). Kwestie dostępu do nasion oraz procedur kontrolnych są do ustalenia.

LOKALIZACJA

Sudecki Dom Nasion powstanie w gospodarstwie Ptasia Dolina w Nowej Wsi Wielkiej na terenie Gór i Pogórza Kaczawskiego które należą do Sudetów Zachodnich. Region ma charakter wiejski i ogromne walory przyrodnicze, w tym również elementy przyrody nieożywionej, takie jak: stożki powulkaniczne, wąwozy, parki krajobrazowe, rezerwaty i obszary Natura 2000. Wokół wsi Nowa Wieś Wielka znajdują trzy wąwozy, w tym dwa z nich to rezerwaty przyrody. Teren należy do Geoparku UNESCO Kraina Wygasłych Wulkanów.

Społeczny Dom Nasion będzie miał również wymiar edukacyjny. W gospodarstwie Ptasia Dolina, w którym zlokalizowany będzie Dom Nasion realizowane są zajęcia dla dzieci i młodzieży z zakresu sztuki i edukacji przyrodniczej (w tym również ogrodniczej), warsztaty z zakresu głębokiej ekologii, prowadzenia naturalnych ogrodów, leśnych przedszkoli. Swoje spotkania organizują tez między innymi grupy związane z Rolnictwem Wspieranym Społecznie (RWS) i ludzi pragnących założyć wioski ekologiczne lub innego rodzaju wspólnoty żyjące w zgodzie z naturą.
Dla nich Sudecki Dom Nasion może spełniać rolę edukacyjną i inspirującą do tworzenia podobnych miejsc.

CELE

• Wzmocnienie lokalnego systemu żywnościowego i zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego od nasiona do nasiona.
• Przyczynienie się do wzrostu różnorodności oraz adaptacji roślin do lokalnych warunków glebowych i klimatycznych   
• Powiększenie Sieci Opiekunów Nasion skupionych wokół centralnego miejsca przechowującego nasiona jakim będzie Sudecki Dom Nasion

FUNKCJE SDN

1. Wspieranie lokalnego mikro ogrodnictwa i rolnictwa poprzez przechowywanie i utrzymanie dostępu do nasion dobrej jakości (głownie warzyw) oraz ich wymianę.

2. Edukacja społeczności w zakresie ogrodnictwa i ochrony/zachowywania nasion. Promowanie suwerenności żywnościowej i nasiennej

3. Zachowanie lokalnych odmian (konieczność przeprowadzenia badania czy w regionie istnieją lokalne odmiany i w jakiej skali). 

ORGANIZACJA / KOORDYNACJA

Zmierzamy do tego aby podstawowa grupa organizatorów składała się z ok. 4 osób. Dom Nasion oparty będzie na wolontariacie. Przydział obowiązków dla organizatorów i wolontariuszy:

• Przechowywanie nasion, regularne monitorowanie jakości i czystości
• Prowadzenie rejestru nasion
• Regularne odnawianie odmian -> testy kiełkowania
• Organizacja wymian nasion oraz zajęć edukacyjnych
• Komunikacja wewnętrza 
• Promocja

MODEL CZŁONKOSTWA

Celem jest polaczenie grupy zmotywowanych ogrodników, tych bardziej i tych mniej doświadczonych w zachowywaniu nasion, których łączy idea suwerenności nasiennej, którzy będą współpracować ze sobą na bazie wzajemnego zaufania, zachowując i wymieniając się swoimi nasionami i umiejętnościami w imieniu wspólnotowego banku nasion. Będziemy dążyć do tego aby każda odmiana miała przypisanego Opiekuna Nasion, który będzie odpowiedzialny za rozmnażanie tej rośliny.

Aby uzyskać dostęp do nasion, należy zostać członkiem Sudeckiego Domu Nasion. Rejestracja polega na zapisaniu nazwiska i danych kontaktowych. Każdy nowy członek zostanie wdrożony w zasady funkcjonowania Domu Nasion. Raz w roku będą organizowane szkolenia dla Opiekunów Nasion w zakresie selekcji, czyszczenia i suszenia, przechowywania i ewidencji nasion. 

Warunkiem korzystania z nasion jest zachowywanie i obowiązek zwrotu części nasion. Przykład orientacyjny: Członek wybiera 100g nasion i ma obowiązek zwrotu 150g nasion. W przypadku gdy nasion danej odmiany będzie pod dostatkiem, będziemy się dzielić nadmiarem, tym sposobem zachęcając innych do zachowywania nasion.

ASPEKTY TECHNICZNE

Przyjmowane są nasiona w pierwszej kolejności od lokalnych nasienników, czyli takie zaadaptowane do warunków lokalnych, z ekologicznych upraw, oraz odmiany rzadkie/na wyginięciu. Nasiona muszą  być dobrej jakości (zdrowe, suche, prawidłowo przechowywane, dobrze oznaczone, szacowane według długowieczności nasion, zdolne do kiełkowania). Pojemniki z nasionami oznaczone będą kluczowymi szczegółami (nazwa, rok zbioru, lokalizacja, hodowca, czy zaistniało zapylenie krzyżowe, liczba roślin z których pobrane były nasiona, uwagi dot. selekcji, opis odmiany). Standardowe etykiety będą udostępniane przez Sudecki Dom Nasion. 

Jako baza danych prowadzony będzie spis nasion który w przejrzysty sposób umożliwi zarządzanie i śledzenie zbioru nasion. Wszelkie informacje dot. nasion rejestrowane będą na arkuszach MS Excel.

Nasiona kategoryzowane będą według rodzin roślin (np. psiankowate) + ew. podkategorie (np. pomidory, ziemniaki), według hodowców oraz sortowane alfabetycznie.

Informacje wewnętrzne grupy będą udostępniane za pośrednictwem listy mailingowej oraz na corocznych spotkaniach z wymiana nasion i warsztatami.

Komunikacja zewnętrzna (udostępnianie informacji, promocja) odbywać się będzie poprzez fanpage lokalnych inicjatyw takich jak gospodarstwo Ptasia Dolina, Kooperatywa Izerska, fundacja ISERIS. Informacje o wydarzeniach (plakat) będą rozwieszane na lokalnych targach rolnych oraz ogródkach działkowych.

Regularnie będzie dokonywany gruntowny przegląd nasion, podczas którego zostaną odrzucone nasiona zbyt stare, chore, zanieczyszczone lub spleśniałe. W miarę możliwości wykonywane będą testy kiełkowania nasion.

ROCZNY KALENDARZ DOMU NASION

Styczeń/Luty – Wiosenna wymiana nasion, przyjmowanie nasion do zbioru

Kwiecień/Maj – ewentualna wymiana sadzonek, przyjmowanie nasion do zbioru

Wrzesień – Przegląd nasion w zbiorze i ew. odrzucanie

Listopad – Jesienna wymiana nasion + warsztaty z zakresu zachowywania nasion; prezentacja wizji projektu i przyjmowanie nowych członków.

Projekt współfinansowany przez Arche Noach – Community Seed Bank Academy

1 myśl na “Powstaje pierwszy Społecznościowy Dom Nasion w Polsce”

  1. Wspaniała inicjatywa.Wspieranie rolnictwa lokalnego ,z podkreśleniem bioróżnorodności ma ogromny wpływ na jakosc życia mieszkańców i mieszkanek wsi i miast w aspekcie lokalnym i globalnym . Środowisko naturalne ,z uwzględnieniem dbanie o zasoby wodne,florę i faunę ma ogromny wpływ na kondycję naszej Planety.Dzisiaj to wyjątkowo ważne! Wspaniale ,że jesteście!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *