Od początku 2024 roku realizujemy nasz pierwszy projekt z Kirgistanem. Naszym partnerem jest kirgiska Fundacja “Agencja Inicjatyw Rozwojowych”, ADI, z którą od kilku już lat współpracujemy w ramach międzynarodowej sieci agroekologicznej Europe and Central Asia Community of Practice (ECA CoP) on Agroecology.
Celem projektu jest stworzenie możliwości do wykonania pierwszych kroków w celu dostosowania prawa ułatwiającego rozwój małego przetwórstwa rolniczego i sprzedaży na niedużą skalę na lokalnych rynkach w Kirgistanie – powstanie roboczej grupy eksperckiej, której zadaniem będzie wypracowanie rekomendacji dla zmian legislacyjnych i rozpoczęcie dyskusji na szczeblu rządowym z udziałem rolników i NGO.
Dlaczego ten temat?
Przede wszystkim taką potrzebę zgłosiła nasza organizacja partnerska od wielu lat pracująca w obszarze rolnictwa w Kirgistanie i współpracująca z wieloma rolnikami i rolniczkami.
Kirgistan jest krajem rolniczym, ponad 66% ludności zamieszkuje obszary wiejskie. Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo, to jedne z priorytetowych dziedzin gospodarki. W Kirgistanie funkcjonuje ponad 400 tyś małych gospodarstw rodzinnych, których udział w produkcji rolnej brutto w 2020 roku wyniósł 95,8%. Wśród tych gospodarstw jest duża część, która także przetwarza swoje produkty i sprzedaje je na lokalnych rynkach. Ci mali przetwórcy, w świetle obecnych przepisów, podlegają takim samym wymogom jak duże przetwórnie produkujące na o wiele większą skalę. Według informacji od naszego kirgiskiego partnera, który od wielu lat współpracuje z lokalnymi rolnikami, przetwórstwem produktów rolnych przeznaczonych na lokalny rynek zajmują się głównie kobiety z małych gospodarstw rodzinnych. Dla takich gospodarstw sprzedaż przetworzonych produktów rolnych, często przynosi większe dochody niż sprzedaż samych świeżych warzyw, owoców czy mleka. Jednakże w związku z wymogami podatkowymi i sanitarnymi, stwarza to duże ograniczenia dla małych gospodarstw rodzinnych. Mali rolnicy po prostu nie są w stanie (fundusze, zasoby) zapewnić takich samych warunków i spełnić wymagań, na jakie mogą sobie pozwolić duzi przetwórcy – firmy eksportujące swoje produkty. Dlatego często produkty przetworzone na lokalnym rynku, pochodzące od drobnych rolników, sprzedawane są nieformalnie (w szarej strefie) i nie zawsze spełniają minimalne wymagania bezpieczeństwa żywności i są zgodne z technologiami przetwarzania.
Poziom ubóstwa w Kirgistanie jest wysoki (według danych instytucji państwowych wynosi ponad 33%), w większości ten problem dotyka obszarów wiejskich, dlatego tym ważniejsze jest umożliwienie mieszkańcom wsi legalnej sprzedaży wytworzonych przez nich przetworzonych produktów.
W krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce, obowiązują specjalne (lżejsze) regulacje dotyczące małych przetwórców, którzy sprzedają swoje produkty na lokalny rynek. W Polsce dotyczy to i wymogów podatkowych – zwolnienie z podatków przy określonym w ustawie przychodzie (od 2022 r. wynosi on 100 tyś. PLN), i technologii przetwarzania – umożliwienie organizacji przetwórstwa w warunkach prywatnej kuchni przy spełnieniu podstawowych wymogów higienicznych. Jednocześnie małe przetwórstwo w ramach np. Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD) jest rejestrowane i pozostaje pod kontrolą takich instytucji, jak Sanepid (w przypadku przetwórstwa owocowo-warzywnego) i Inspektoraty Weterynarii (w przypadku produkcji zwierzęcej). Dzięki temu duża część małego nieprzemysłowego przetwórstwa rolniczego w Polsce zaczęła stanowić ważne i oficjalne źródło dochodów dla małych gospodarstw rodzinnych.
Działania projektowe
W ostatnim tygodniu marca 2024 r. zorganizowaliśmy 6-dniową wizytę studyjną w Polsce poświęconą tematyce przetwórstwa rolnego, między innymi Rolniczy Handel Detaliczny (RHD), Sprzedaż bezpośrednia (SB) i inne formy ułatwiające dostęp do rynku drobnym rolnikom i przetwórcom.
Odwiedziła nas 5-osobowa grupa przedstawicieli kirgiskich ministerstw: rolnictwa, zdrowia i gospodarki, eksperci w zakresie bezpieczeństwa żywności i przedstawicielka organizacji partnerskiej.
W ciągu niespełna tygodnia udało nam się odwiedzić instytucje zajmujące się doradztwem rolniczym, gospodarstwa rolne prowadzące przetwórstwo, kooperatywę spożywczą, odbyć spotkanie w Ministerstwie Rolnictwa.
Podczas całodniowego spotkania eksperci z Centrum Praktycznego Szkolenia w Zakresie Małego Przetwórstwa wprowadzili naszych gości w tematykę prawnych podstaw, wymogów sanitarnych/weterynaryjnych działalności przetwórczej na niedużą skalę, zobaczyliśmy także linie produkcyjne stworzone przy centrum, służące do prowadzenia szkoleń dla rolników. Odwiedziliśmy także Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Sochaczewie, by posłuchać o tym czym zajmują się ODRy i jakiego rodzaju wsparcie udzielają polskim rolnikom.
Przez dwa dni spotykaliśmy się z rolnikami i rolniczkami w ich gospodarstwach, by usłyszeć od praktyków, jak na co dzień wygląda prowadzenie małych przetwórni. Poznaliśmy wspaniałe rolniczki i rolników, którzy z dużą otwartością opowiadali o wszelkich wyzwaniach związanych z ich działalnością. Padło dużo argumentów “za” zmianami prawnymi ułatwiającymi małe przetwórstwo. Wielu goszczących nas rolników/-czek podkreślało, że swą przygodę zaczynali w warunkach własnej kuchni i tylko dzięki temu, że to było/jest możliwe, mogli rozwinąć ten ważny obszar swojej rolniczej działalności.
Odwiedziliśmy gościnne progi gospodarstw
Michrowska Piwniczka, Pazikoland, Chleb Hruby i sery z Grzybowa, Śródborska manufaktura serów, Naturalne Siedlisko
Ostatnie dwa dni spędziliśmy już w Warszawie. Dzięki współpracy z Departamentem Rolnictwa Ekologicznego MRiRW udało się zorganizować spotkanie z przedstawicielami naszego ministerstwa wokół tematów bezpieczeństwa i jakości żywności.
Ważnym punktem pobytu w Warszawie były także odwiedziny w sklepie Kooperatywy Dobrze, gdzie dowiedzieliśmy się o zasadach funkcjonowania spółdzielni Dobrze, jako przedsiębiorstwa społecznego i współpracy świadomych konsumentów z rolnikami.
W ramach projektu planujemy jeszcze działania w Kirgistanie:
* stworzenie grupy roboczej, której celem ma być wypracowanie rekomendacji dla kirgiskich ustawodawców w obszarze form produkcji i sprzedaży dla gospodarstw rolnych
* organizacja spotkań informacyjnych na terenie Kirgistanu dla rolniczek i rolników oraz dla decydentów i prawodawców na temat polskiego doświadczenia w obszarze rozwiązań prawnych i podatkowych dla małego przetwórstwa rolnego
Projekt współfinansowany ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach programu RITA – Przemiany w regionie, realizowanego przez Fundację Edukacja dla Demokracji.
zdjęcia Aida Jamankulova i Aga Makowska
